Ontdek of een cursus snellezen oplichting is of juist de moeite waard is om te volgen.

Af en toe hoor je van die jubelverhalen van mensen die zeggen veel sneller te kunnen lezen na het volgen van zo’n cursus snellezen.

De wetenschap zegt echter dat snellezen niet werkt.
Het gaat volgens ze ten koste gaat van wat je begrijpt van een tekst.

Toch leest 7-voudig wereldkampioene Anne Jones met zo’n 4.200 woorden per minuut.

Wie heeft er nu gelijk?

Lees je na afloop van een cursus snellezen nu echt sneller en begrijp je beter de teksten die je voor je krijgt?

In dit artikel ontdek je de waarheid en werking van snellezen.

Moet je veel lezen en wil je weten of het waard is om een cursus snellezen te volgen?

Na afloop van dit artikel weet je of snellezen echt werkt.

Plus:

  • Je krijgt de inside informatie die anderen voor je verzwijgen;
  • Je ontdekt hoe snellezen in elkaar zit;
  • Ook weet je na afloop of het de tijd en geld waard is om een cursus te volgen.

Beter nog; ik leer je precies hoe het werkt en hoe je het eigen maakt ZONDER dat je een dure cursus hoeft te volgen!

Mijn ervaring met snellezen

Mijn eerste kennismaking met snellezen was op 13-jarige leeftijd.
Ik wilde topsporter worden, maar brak helaas m’n been en dat was het einde van m’n sportambities.

Daar zat ik thuis in een rolstoel en kreeg ik allerlei cadeautjes en fruitmanden.
Zo kreeg ik een boek cadeau over snellezen en geheugentraining.

In het boek stond een leestest en het bleek dat ik een ongelooflijk langzame lezer was.
Omdat ik niet tegen verlies kon begon ik direct met de oefeningen.

En inderdaad m’n leessnelheid ging omhoog.

Deze eerste kennismaking ging op een gegeven moment over in een obsessie.
Twee jaar later zat ik na schooltijd continue in de bibliotheek.

Ik las elk boek dat ik kon vinden over snellezen, mindmappen, geheugentraining, psychologie, neurologie en alles wat maar te maken had met het brein.

Helaas:

Niet alles ging van een leien dakje.
Mijn wens was om sneller te lezen zodat ik eerder klaar was met m’n studieboeken.

Echter m’n ervaring was dat ik inderdaad sneller leerde lezen.
Maar wanneer ik sneller las, ik uiteindelijk de teksten moest herlezen om alles goed te begrijpen.

Daarom:

Ik moest en zou het geheim van echt snellezen achterhalen.
Dus sneller lezen, begrijpen wat ik las, inzicht verkrijgen en alles goed onthouden.

In 2010 besloot ik m’n kennis met anderen te delen.
Toen heb ik m’n eigen bedrijf opgericht en ging ik aan de slag met het geven van cursussen.

Zo was ik de eerste in Nederland die de Cursus Beter Lezen vanaf het Beeldscherm gaf. Een cursus die ik zelf ontwikkeld heb en waar ik ongelooflijk trots op ben.

 

NRC Snellezen section banner

Nieuwsbericht: Er is geen methode om extra snel te leren lezen

In dit bericht van het NRC stond duidelijk dat een cursus snellezen niet werkt.
Toch beloven snelleesgoeroes zoals Tony BuzanMark Tigchelaar, Wout Plevier en Jan Willem Ouwehand dat je dankzij hun cursussen sneller leert lezen.

Is een cursus snellezen dan oplichting?

In het artikel van het NRC gaan ze slechts in op één boek dat Anne Jones met hoge snelheid las.
Ze veronderstellen dat ze het goed begreep omdat ze de andere boeken in de serie ook gelezen heeft.

Echter:

Ze leest bij elk kampioenschap consequent razendsnel en met hoog tekstbegrip.
Wie heeft er dus gelijk?

Of:

Een betere vraag is: wat verzwijgt men hier?

 

Sssst wat ze verzwijgen

Wat niemand je verteld over sneller lezen

Praktisch elke cursus snellezen werkt.
Ongeacht of deze van Mark Tigchelaar, BrainStudio, Purple Monkey of iemand anders is.

Maar:

Ook heeft de wetenschap volledig gelijk dat snellezen niet werkt!
Want dit heeft alles te maken met wat men verstaat onder ‘lezen’.

Dus:

Grappig genoeg hebben ze beide gelijk, maar vertellen ze geen van beide het hele verhaal.
Om te begrijpen waarom beide claims kloppen moet je eerst weten wat lezen is.

 

Lezen definatie section banner

Wat is lezen?

Lezen is het overbrengen van geschreven informatie naar de hersenen.
Snellezen richt zich op het sneller overbrengen van die informatie.

Bij een leesboek is dat geen enkel probleem.
Het probleem ontstaat wanneer we te maken hebben met complexere informatie.

Want:

Lezen is dan ineens niet meer simpelweg het overbrengen van de informatie naar je brein. Het bestaat dan ineens uit 3 essentieële onderdelen:

  • Het lezen zelf (overbrengen van de informatie)
  • Analyseren (nadenken) wat je net gelezen hebt voor volledig begrip en inzicht
  • Onthouden wat je las met name je begrip en inzicht

 

Normale manier van lezen

De reguliere manier van lezen

Bij de gewone manier van lezen voeren we de drie stappen steeds achter elkaar uit:

  1. We lezen een klein stukje;
  2. Dan stoppen we met lezen en denken na over wat we net gelezen hebben;
  3. Tot slot proberen we te onthouden wat we belangrijk vinden.

Bij een leesboek is dit heel eenvoudig.
Het verhaal is beeldend en dus makkelijk te volgen en te onthouden.

Helaas:

Bij vakliteratuur, een raadsstuk, een studieboek of een dossier is het een totaal ander verhaal.
De materie is namelijk veel complexer.

Ineens moet je brein dus anders omgaan met hetgeen je leest.
Het heeft veel meer tijd nodig voor de analyse zodat je alles volledig begrijpt.

Bovendien:

Ook het onthouden is een flink stuk lastiger.
Deze teksten bevatten vaak erg droge feiten in plaats van dat het een leuk verhaal is.

Bijvoorbeeld:

Geef ik je het Burgerlijk Wetboek om te lezen.
Dan kun je die artikelen inderdaad lezen.

Wie weet kun je ze zelfs bovengemiddeld snel lezen.
Echter het betekent niet dat je ook maar iets begrijpt van wat er staat.
Je moet diep nadenken om het echt te begrijpen.

Om complexe informatie te begrijpen moet je het grondig analyseren.

Daarom:

Een cursus snellezen is niet voor iedereen geschikt!
Het is bijna altijd nutteloos bij dossiers, vakliteratuur, studieboeken, raadstukken en andere complexe informatie.

Maar wacht, we zijn er nog niet:

Snellezen biedt wel interessante mogelijkheden.
Maar dan moet je eerst weten wat ‘snellezen’ nu echt is.

 

Snellezen blijf je lezen

Wat is snellezen?

Bij het snellezen optimaliseren we de eerste van de 3 stappen; het onderdeel lezen.
Door sneller te lezen richt je je volledig op het lezen zelf.

Je leest bij het snellezen nog steeds alle woorden; elke punt, elke komma, alles.

Je gaat er alleen een stuk sneller doorheen.

Helaas gaat snellezen ten koste van de analyse en het onthouden:

Bij het regulier lezen stop je steeds bij de stukjes die je moet analyseren.
Bij het snellezen ga je door de hele tekst zonder te stoppen om erover na te denken.

Wist je dat:

>> Vaak geeft men bij een cursus snellezen het argument dat er een groot verschil bestaat tussen onze leessnelheid en onze denksnelheid.
Dat klopt volledig.

>> Door sneller te lezen komen we dichter bij onze denksnelheid en verhogen we onze concentratie bij het lezen.
Ook dit klopt volledig.

>> Na het sneller lezen van een tekst geven mensen aan minder van de tekst te begrijpen en er minder van te onthouden.
Ook dit klopt volledig.

Vergeet niet:

Er is niets mis met het optimaliseren van het lezen.
Bij een leesboek werkt het zelfs perfect.

Omdat een leesboek vaak beeldend is kun je het verhaal eenvoudig volgen zonder dat je hoeft te stoppen om diepgaand te analyseren.

Het is dan ook heel normaal dat Anne Jones na (heel veel) training zo snel een leesboek kan lezen.
Ze kan zelfs het verhaal supergoed volgen en het best goed onthouden.

Want:

Dat is iets totaal anders dan het lezen van bijvoorbeeld een raadsstuk of managementverslag.
Aanbieders van een cursus snellezen vertellen je dit natuurlijk niet.

Dit betekent niet dat snellezen niet werkt.
In tegendeel zelfs; je leest inderdaad sneller.

De fout die men maakt is dat er in de cursus geen aandacht meer besteed wordt aan het nadenken (de analyse) en het onthouden van wat we lezen.

 

Geheugenvriendelijk lezen

Wat is geheugenvriendelijk lezen?

Geheugenvriendelijk lezen is een term ik zelf bedacht heb.
De focus bij geheugenvriendelijk lezen ligt op het begrijpen en onthouden.

Snellezen klinkt natuurlijk alleen een stuk sexier dan geheugenvriendelijk lezen.

Dat is de reden dat ik mijn methode vaak gewoon geef onder de naam ‘Snellezen’.

Oud cursisten merken in dit artikel dat mijn cursus veeeeeel verder ging dan alleen snellezen.

Oftewel:

Bij geheugenvriendelijk lezen verhogen we de leessnelheid middels training en gebruik van de juiste leestechnieken.

En:

We analyseren grondig en diepgaand wat we lezen voor optimaal begrip en inzicht.
Ook zorgen we ervoor dat we dit alles doen op een manier dat je de informatie velen malen beter onthoudt.

Het mooiste is:

Het geheugenvriendelijk lezen is één compleet totaalsysteem.
Dus geen losse elementen (snellezen + mindmappen + geheugentraining), maar 1 systeem.

Dit betekent:

Dat betekent dat er grote verschillen bestaan met een reguliere cursus snellezen.
Echter wat je leert in een willekeurige cursus snellezen, leer je ook bij het geheugenvriendelijk lezen.
Maar wat je leert bij het geheugenvriendelijk lezen gaat velen malen verder dan snellezen.

Eenvoudig gezegd:

Snellezen is perfect voor een leesboek.
Geheugenvriendelijk lezen is voor complexe materie zoal vakliteratuur, studieboeken, raadstukken, aanbestedingen en dossiers.

Voor jou:

Moet je veel vakliteratuur, dossiers of wetenschappelijke artikelen lezen?
Je bent dan van harte welkom om deel te nemen aan de online cursus geheugenvriendelijk lezen.

Gratis:
Nu laat ik je eerst zien hoe je geheel zelfstandig en heel eenvoudig je leessnelheid via snellezen verdubbeld!

 

Snellezen Oefeningen

Verdubbel zonder dure cursus snellezen je leessnelheid

Als je wilt leren snellezen dan hoef je daar geen dure cursus voor te volgen.
Het is eigenlijk zelfs heel erg eenvoudig.

A. Eest moet je weten wat je huidige leessnelheid is;
B. Dan leg ik je de basisprincipes van het sneller lezen uit;
C. Vervolgens starten we met de oefeningen;
D. Tot slot meet je wat je nieuwe leessnelheid is.

 

Meten is weten

A. Gemiddelde leessnelheid berekenen

Wil je je leessnelheid verbeteren?
Dan moet je natuurlijk eerst weten wat je huidige leessnelheid is.

Om je leessnelheid te meten heb je twee dingen nodig:

  1. Leesboek;
  2. De timer op je smartphone.

Open je boek op een willekeurige pagina.
Stel de timer in op een minuut.

Dan:

Start de timer en lees een minuut lang op je normale tempo.
Zodra de minuut voorbij is en je de timer hoort stop je met lezen.

Tot slot:

Tel nu het aantal woorden dat je gelezen hebt.
Nu weet je jouw leessnelheid in gelezen woorden per minuut (WPM).

 

Snellezen en de hersenen

B. Zo werkt snellezen

Voordat we starten met de oefeningen leg ik je uit hoe en waarom snellezen werkt.
Sla dit fascinerende deel over als je direct aan de slag wilt gaan met de oefeningen.

De werking van snellezen is ongelooflijk interessant.
Ten eerste moet je weten dat je niet alleen met je ogen leest, maar met name je hersenen gebruikt.

Je dit leest verkeerd

Je dit leest ook verkeerd

Je gebruikt dus met name je hersenen bij het lezen.
En dit is wat je moet weten over je brein om sneller te lezen:

 

Reticulair Activerend Systeem

De hersenen hebben een filter.
Dit filter noemen we het Reticulair Activerend Systeem (RAS).
Dit filter kunnen we gebruiken voor het aanbrengen van focus.

Reticulair Activerend Systeem

Heb je weleens meegemaakt dat je een verslag aandachtig leest en bij een overleg blijkt dat je iets totaal over het hoofd gezien hebt?
Wie weet stond het zelfs dikgedrukt in de tekst.

De kans is dan groot dat het RAS de informatie eruit filterde.
Je zag het wel, maar las het niet.

Zouden alle miljoenen stukjes informatie die je per seconde ziet, hoort, voelt, ruikt en proeft ongefilterd je bewustzijn binnen komen, dan zou je knettergek worden van de hoeveelheid informatie die op je af komt.

Of heb je dit weleens meegemaakt:

Je koopt een nieuwe auto.
Vervolgens rij je op de snelweg en zie je diezelfde auto ineens overal?

Dit is dankzij het instellen van je filter.
Nu worden die auto’s herkent.

Of

Misschien heb je weleens ervaren dat je op een feestje bent.
Iedereen praat door elkaar.
Ineens hoor je iemand jouw naam zeggen, maar je weet niet wie…

Het filter in je brein liet dit specifieke geluid (jouw naam) direct binnenkomen.

Dat betekent:

We kunnen het filter gebruiken om de informatie te herkennen die je nodig hebt.
Hiervoor moeten we het Reticulair Activerend Systeem instellen.

Maar hoe stel je het filter in?

Heel simpel: door een leesdoel te stellen.
Een leesdoel is veel makkelijker dan het klinkt.

Zo doe je dat:

>> Je stelt jezelf gewoon de volgende vragen:

  • Waar ben ik naar op zoek in deze tekst?
  • Hoe kan ik dat herkennen? (Feiten / cijfers / namen / etc)
  • Hoe wil ik de informatie in deze tekst gebruiken?

Je kunt een leesdoel pas goed bepalen als je de tekst eerst verkend hebt.

Zo weet je waar de tekst over gaat en waar je wat ongeveer kunt vinden.

Bepaal je je leesdoel na het verkennen van een tekst, dan is dit veel effectiever.

 

Beweging ogen bij het lezen

Sneller lezen is ook efficiënter lezen.
Vergelijk dit met reizen naar een bestemming.

Je stelt je navigatie in en dan wil je de snelste route nemen.
Wat is dan de route die je ogen door de tekst nemen?

Mijn fout:

Ik dacht altijd dat ze simpelweg van links naar rechts bewogen.
Niets bleek minder waar.

Want dit is wat er gebeurt:

Beweging ogen bij het lezen

We lezen niet van links naar rechts
De ogen maken sprongetjes en die maken ze niet erg efficiënt.
De ogen springen niet alleen van links naar rechts, maar ze springen weer terug naar links.

De sprongen die je ogen maken zijn net de stappen die je zet om naar een trein te lopen voordat deze vertrekt.

Het is dan niet erg efficiënt om twee stappen vooruit te zetten en dan weer een stap terug.

Ik heb een grappige oefening voor je:

Voer deze samen met iemand anders uit.
Ga tegenover elkaar zitten en kijk elkaar diep in de ogen (zonder in de lach te schieten).

Vervolgens:

Eén van beide probeert nu een perfecte cirkel met zijn of haar ogen te maken.
Bepaal natuurlijk wel eerst wie dat doet.
En het maakt niet uit of de cirkel met de ogen linksom of rechtsom gaat.

Let op:

Kijk exact naar de beweging die de ogen maken.
Zodra diegene klaar is teken je even op papier wat nu de beweging was die de ogen maakten.

Een trucje:

Voer dezelfde oefening als net nog maar een keer uit.
Alleen ditmaal ga je de ander helpen.

Maak met je vinger een grote cirkel op redelijk tempo.
De ander volgt de beweging van jouw vinger.
Jij kijkt wat de beweging van de ogen is.

Merkte je hoeveel beter de beweging van de ogen was?

De hersenen zijn samen met de ogen perfect in staat om beweging te volgen.

Daarom:

Kinderen lezen van nature met de vinger.
Dit maakt het makkelijker om te concentreren.

Echter:

Dit wordt afgeleerd omdat kinderen stoppen bij elke letter.
Het lezen van letter per letter gaat natuurlijk ongelooflijk traag.

Door het lezen zonder vinger leren we hele woorden in één keer te lezen.
Het lezen van hele woorden gaat veel sneller, dan letter voor letter.

Maar:

Wnaener we eneamal hlee wrdooen tgeeiljk lzeen, dan kjiekn we in fteie naar de eretse en de lattase lteetr.
Meddils ptaronoerhkinenng vlulen de hrseeenn dan zlef de rset van het wrood in.
Draoam kun je een tkset als dzee ook mkkaeiljk lzeen:

Wanneer de eerste en de laatste letter van elk woord op je juiste plek staat kun je teksten makkelijk lezen.

Wat veel slimmer is:

Zodra je hele woorden tegelijk leest is het moment daar dat we de ogen weer moeten geleiden.
Dit is immer veel beter voor de concentratie en gaat een stuk efficiënter.

Alleen gaan we nu niet van letter naar letter, maar van woord naar woord.
Vervolgens gaan we van woordgroep, naar woordgroep en zo lezen we steeds sneller.

Dat betekent:

De oplossing is het gebruiken van een aanwijzer zoals je vinger om de ogen door de tekst te geleiden.
Dan maken de ogen betere sprongetjes zodat het efficiënter gaat en we het terugspringen voorkomen.

Alleen gebruiken we bij het snellezen niet de vinger, maar een pen.
Dit ziet er ten eerste al een stuk intelligenter uit 😉
Ook verbeterd het je houding bij het lezen en hou je het boek op een betere afstand van de ogen.

 

Probeer het zelf eens:

Pak een boek en een pen.
Lees nu een stukje tekst door de pen onder de regel door van links naar rechts te geleiden.
Laat je ogen de beweging van de pen volgen terwijl ze naar de tekst kijken.

En dan is de kans heeeeel groot:

  • Dat dit heel irritant aanvoelde;
  • Dat je ogen en de pen niet synchroon liepen;
  • Dat je ogen bleven verspringen van de pen naar de tekst en weer naar de pen;
  • Dat je het gevoel had dat je de tekst veel slechter begreep;
  • Dat je het gevoel had dat je langzamer las.

En weet je wat? Dat is allemaal heel normaal.

Laten we maar eens kijken wat er namelijk gebeurt wanneer we de ogen de pen laten volgen.

 

Concentratie

Veel mensen zeggen altijd tegen me dat ze moeite hebben zich te concentreren op het lezen.
En inderdaad leessnelheid en concentratie gaan hand in hand samen.

Je hoeft niet beter te concentreren om sneller te lezen.

Je moet sneller lezen voor betere concentratie.

Bijvoorbeeld:

Stel je zit in een auto en de weg voor je is de tekst die je wilt lezen.
De bloemen en planten aan de zijkant van de weg zijn de dingen waar je aan kunt denken tijdens het lezen.

Stel je rijdt stapvoets, hoeveel tijd heb je nu om te kijken naar de bloemen en planten?
Stel je rijdt 190 km/h, hoeveel tijd heb je nu om te kijken naar de bloemen en de planten?

Je moet je bij een hogere snelheid volledig richten op de tekst voor je, elk woord, elke komma, alles.
Bij het lezen maken we gebruik van de hogere functies van je brein.

Dat betekent:

Dit deel van je brein heeft echter een nadeel: het kan zich maar op 1 ding tegelijk richten.
Echter bij het lezen willen we drie dingen: lezen, analyseren en onthouden
Zolang het weinig energie kost kun je meerdere dingen tegelijk uitvoeren.

Probeer het volgende maar eens uit:

Heb je goede balans ga dan staan voor deze oefening.
Heb je weinig balans? Zorg er dan voor dat je zit.

Maak een cirkel met je linkerbeen naar links.
Terwijl je met je linkerbeen een cirkel naar links maakt, maar je nu met je rechterhand een cirkel naar rechts.

Oefening hand en voet 1

Het is even wennen en voelt wat raar, maar je zult merken dat je dit al snel tegelijk kunt uitvoeren.
En de reden is heel erg simpel.

Je linkerhersenhelft stuurt namelijk de rechterkant van je lichaam aan.
Je rechterhersenhelft stuurt de linkerzijde van je lichaam aan.
De energie die nodig is voor deze simpele oefening hebben we gewoon verdeeld over beide hersenhelften.

Voor deze oefening was maar weinig energie nodig in de hersenen.

Maar wat gebeurt er als we dit kleine beetje energie uit laten voeren door één hersenhelft?

Laten we dezelfde oefening nogmaals uitvoeren.
Maar nu met een klein verschil.

Maak nu een cirkel met je RECHTERVOET naar LINKS.
En gebruik nu je RECHTERHAND om een cirkel naar RECHTS te maken.

Oefening hand en voet 2

Merk je dat dit veeeeeel moeilijker is?
Dit heeft essentiële gevolgen:

Stel je nu voor dat je drie dingen (lezen, analyse, onthouden) wilt uitvoeren.
Elk van de drie onderdelen vraagt ongelooflijk veel energie van de hersenen.
Je kunt je wel voorstellen dat de hersenen dit niet tegelijkertijd kunnen uitvoeren.

Daar komt nog bij:

We zijn ons niet bewust dat we overstappen van de ene taak op de andere.
Tenminste niet totdat het te laat is…

Heb je bijvoorbeeld het volgende weleens ervaren?
Je leest zo’n drie of vier pagina’s, je stopt plotseling
Vervolgens vraag je je plotseling af vraagt wat je eigenlijk gelezen hebt

Dit is heel normaal.
Tijdens het lezen kwam je namelijk iets tegen dat je interessant vond.
Daar ging je over nadenken.

Drie of vier pagina’s later vraag je jezelf af wat je eigenlijk gelezen hebt.

De grap is dat je concentratie nog steeds perfect was.
Je concentratie verschoof alleen van het lezen, naar het nadenken over wat je net las.

Daarom:

Om te voorkomen dat je hersenen overschakelen naar de analyse moet je je leessnelheid verhogen.
Zo concentreer je je puur op het onderdeel lezen en wel met een veel hogere concentratie.

Net als in de volgende situatie:

Stel je voor je loopt over straat en praat met iemand.
Dan zijn dit twee dingen die je tegelijk uitvoert en dus ben je aan het multitasken.

Stel ineens stelt je vriend je een moeilijke wiskunde vraag waar je diep over moet nadenken.
Wat doe je dan?

Echt? Je stop het het lopen?

Ik persoonlijk zou hard weg rennen!

De kans is groot dat je stopt met het lopen om na te denken over de vraag.
Net zoals je stopt met het lezen om na te denken over iets dat je las.

Je kunt echter nog steeds om je heen kijken.
Net zoals je nog steeds naar de tekst kunt kijken, maar niet meer leest.
Je bent immers volledig gericht op het nadenken.

Bij het snellezen kies je ervoor om te blijven lopen i.p.v. te stoppen om na te denken over wat je net las.

Een handig trucje van je brein:

Bij het lezen is het belangrijk om je op één onderdeel tegelijk te richten; het lezen zelf.
We willen niet dat we dezelfde energie nodig hebben voor het geleiden van de ogen.

Gelukkig kunnen we bepaalde taken in de hersenen automatiseren.
We verplaatsen dit dan van het reflecteren naar het reactieve deel van je brein.
We koppelen het geleiden van je ogen aan het lezen.

Oftewel:

Weet je nog dat je bij het geleiden van de ogen de tekst veel slechter op nam?
Denk nu terug aan de oefening met je hand en voet en de cirkel aan dezelfde kant.

Lukte het je niet om de bewegingen tegelijk uit voeren?

Het is wel mogelijk om het tegelijk uit te voeren.
Dit kun je mogelijk maken door het te automatiseren.

Hoe doe je dat?

Heel simpel: gewoon een aantal maal oefenen.
Vervolgens hoef je niet meer ‘na te denken’ over de beweging en gaat het vanzelf.

De hersenen automatiseren de beweging zodat je er niet meer over hoeft ‘na te denken’.

Dat betekent bij het snellezen:

In het begin kost het geleiden van je ogen door de tekst veel energie.
Het is iets wat je heel bewust moet doen, net als wanneer je rijles hebt en wilt schakelen.

Echter nu stap je in de auto en schakel je zonder erover na te denken.
Bij snellezen is het net zo; na twee weekjes oefenen merk je dat het geleiden met de pen een automatisme is.

Het zit dan in een deel van het brein waar je niet over hoeft na te denken.
Vervolgens kun je je weer volledig richten op het daadwerkelijk lezen van de tekst.

En nu het mooie ervan:

Zolang je leest gaat het bewegen van de pen perfect.
Schakelen je hersens over van lezen naar nadenken, dan stopt je pen ineens met bewegen.

Het bewegen is dan namelijk gekoppeld aan het lezen, niet aan het nadenken.
Dit geeft je directe feedback en scheelt je dus die drie vier pagina’s die je anders had gemist.

Let op:

  • Het kan zijn dat je pen stopt, maar je ogen gewoon verder bewegen;
  • Het kan zijn dat je pen keer op keer door dezelfde regel blijft gaan.

In beide situaties lees je niet meer, maar ligt je concentratie bij het nadenken.

Taken en handelingen waar je over moet nadenken kun je NIET tegelijk uitvoeren.

De hersenen wisselen dan tussen taken en houden je voor de gek.

Ze laten je denken dat je twee dingen tegelijk doet.

Vraagt iets veel analytisch vermogen, dan kun je je slechts op 1 ding tegelijk richten.
De hersenen kunnen je zelfs optische illusies geven en dingen verbergen die voor je staan.
Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer je tijdens het autorijden telefoneert (ook wanneer je handsfree belt).

Nog erger:

Lees of verzend je een tekstberichtje tijdens het autorijden?
Dan is de kans dat je een ongeluk krijgt 32x zo groot!

Gelukkig:

Is je leessnelheid optimaal, dan is je concentratie dat ook.
Maar hoe bepaal je dan je optimale leessnelheid?

 

Je optimale leessnelheid bepalen

Zodra de snelheid van je ogen en de pen gelijk liggen kom je als het ware in een flow.
Ineens neem je de tekst weer op, want je hoeft niet meer na te denken over het geleiden van de pen.

De optimale leessnelheid bepaal je als volgt:

  1. Start met het lezen op een te hoog tempo zodat je de tekst niet begrijpt;
  2. Verlaag nu het tempo beetje bij beetje totdat je op de grens zit van wel en niet begrijpen;
  3. Ga net onder deze grens zitten zodat je met hoog tempo leest en snapt wat er staat.

Je hoeft niet altijd het tempo te verhogen om sneller te lezen.
Je kunt ook meerdere woorden tegelijk lezen, dan lees je automatisch sneller.

Laten we een kijken hoe je nog sneller leest door meer woorden tegelijk op te nemen.

 

Fixaties

De ogen maken kleine sprongetjes.
Dit doen ze om de tekst op te nemen.

Gebruik je beweging om te lezen, dan zou je verwachten dat de ogen vloeiend van links naar rechts gaan.

Echter ook nu maken je ogen nog steeds sprongetjes, maar dan zonder onnodig terug te springen.

Stel je voor; ik pak een fototoestel en beweeg deze heel snel van links naar recht.
Halverwege druk ik op de knop om de foto te maken.

Hoe ziet de foto er dan waarschijnlijk uit? Inderdaad, heel wazig.
Wat moet ik doen om een scherpe foto te maken?
Even stoppen, scherpstellen en de foto maken.

Dit is precies wat de ogen en hersenen doen;

Bij elke sprong stoppen ze even, stellen ze scherp en maken ze een foto van de tekst.
Elke stop noemen we een fixatie

Deze sprongetjes kun je zelfs voelen;

Hier heb ik een oefening voor, maar die moet je wel voorzichtig uitvoeren.
Heb je last van je ogen, voer hem dan niet uit.

De oefening:

  • Sluit beide ogen;
  • Leg op 1 gesloten oog voorzichtig lichtjes de top van je wijsvinger;
  • Open nu je andere oog;
  • Kijk met het open oog van links naar recht;
  • Onder je vinger voel je nu de sprongetjes,

Deze oefening heb je eerst gedaan zonder geleiding, maar probeer het nu nogmaals met geleiding:

  • Sluit beide ogen;
  • Leg op 1 gesloten oog voorzichtig lichtjes de top van je wijsvinger;
  • Open nu je andere oog;
  • Wijs met de wijsvinger van je andere hand nu van links naar rechts en laat je oog de beweging volgen;
  • Volg de beweging van je vinger, maar kijk naar de ruimte erachter;
  • Onder je vinger voel je nu veel minder sprongetjes.

Des te minder foto’s je nodig hebt, des te sneller je kunt lezen.

Nu nog een belangrijk iets;

Je gebruikt 2 procent van je totale gezichtsveld bij het lezen.
Dit is wat je scherp kunt zien van de tekst die je leest.

Pas op voor valse claims:

Claims dat je je volledige gezichtsveld kunt leren gebruiken om sneller te lezen zijn complete onzin.
Dit is fysiek onmogelijk! Zo werken je ogen gewoonweg niet.
Wat je wel kunt doen om meer woorden scherp te zien is de tekst wat verder van je ogen te houden.

Probeer dit maar eens uit:

Hou je duimen maar eens bij elkaar op zo’n 5 centimeter afstand van je ogen. Dus echt heel dichtbij.
Je zult merken dat het onmogelijk is om beide duimnagels volledig scherp te zien.

Beweeg nu je duimen van je ogen af en maak je de afstand tussen je ogen en je duimen dus groter.
Op ongeveer een armlengte afstand kun je beide duimnagels perfect scherp zien.

Geleid je ogen en hou het boek wat verder weg dan je gewend bent voor nog betere resultaten.

Door de ogen te geleiden heb je minder sprongetjes nodig om dezelfde informatie op te nemen.
Door de tekst iets verder van je ogen te houden kun je meer woorden tegelijk scherp zien.

Dus bij het lezen:

Hou een boek op een armlengte afstand en haal dan je arm iets terug totdat het comfortabel voelt.
Gebruik vervolgens een pen als verlengstuk van je wijsvinger om de ogen te geleiden.

Maar voorkom pijn in je schouder:

Gebruik je alleen je vinger en geen pen als verlengstuk?
Dan zul je binnen een paar minuten je schouder wel voelen.
Gebruik dus een pen als verlengstuk voor een ontspannen actieve lichaamshouding.

 

Subvocalisatie

Bij veel snelleescursussen zegt men dat het subvocaliseren van een tekst vertraagt bij het lezen.
Dit is het in je gedachten oplezen van de tekst.

Naar mijn mening is dit klinkklare onzin.

Niet alleen helpt het hardop in je hoofd oplezen je bij de verwerking van wat je leest.
Bij wedstrijden hardop voorlezen halen de deelnemers snelheden van 900 tot 1100 woorden per minuut.

In je hoofd kun je nog veel sneller ‘hardop’ lezen, dan wanneer je daadwerkelijk je mond gebruikt.
Dus tot snelheden van 1.500 woorden per minuut hoef je je hier echt niet druk over te maken.

Lees je hardop in je hoofd, blijf het dan gerust doen en weet dat het je begrip zelfs wat verhoogd.
Wel kun je de informatie in je hoofd sneller leren verwerken.

 

Verwerkingstijd

>> Je hebt net al ervaren dat indien je ogen ogen beweging volgen, ze efficiënter door de tekst gaan.
Dit scheelt tijd

>> Door te lezen op een tempo dat net onder de grens zit waar begrip overgaat in het niet begrijpen, lezen we met optimale snelheid en concentratie.
Dit scheelt tijd

>> Door de afstand van de ogen tot de tekst te vergroten zie je meer woorden tegelijk en hoef je minder mentale foto’s te maken om alles op te nemen.
Dit scheelt tijd.

Maar hoeveel tijd kost het om elke foto te verwerken?

Veel mensen gebruiken een kwart seconde voor elke fixatie en verwerking.
Snellezers zoals Anne Jones hebben zichzelf getraind om in minder tijd de tekst te zien en te verwerken.

Net als wanneer ik in Duitsland ben:

Ik woon vlakbij de Duitse grens en net over de grens is een heel gebied zonder snelheidsbeperking.
Wanneer ik Duitsland in rij dan vind ik 160 km/h al ongelooflijk snel.
Als een Duitser me dan met 250 / 300 km/h inhaalt voelt het aan alsof m’n auto op de handrem staat.

Na een paar weekjes in Duitsland ben ik gewend aan veel hogere snelheden.
Als ik dan terug kom in Nederland en ik mag ineens maar 100 rijden, dan voelt dat ontzettend traag.

Het voelt alsof ik uit kan stappen en naast de auto mee kan lopen.

Hetzelfde effect kunnen we bereiken bij het lezen.
Dit door gebruik te maken van een metronoom.

Metronome

Een metronoom is een apparaatje dat een ‘tikkend’ geluid maakt.
Bij muziekles wordt het gebruikt om te leren spelen op een bepaald ritme.

Oftewel:

Stel je voor je leest een hele tekst met één tempo.
We kunnen de metronoom dan instellen op jouw exacte leessnelheid.

Lopen de metronoom en je leessnelheid gelijk, dan lees je per ‘tik’ steeds een hele regel.
Stellen we de metronoom langzamer in, dan voelt het te langzaam en is het irritant.

Maar, het tegenovergestelde is ook het geval:

Stellen we de metronoom twee keer zo snel in als je leessnelheid, dan begrijp je niets van de tekst die je ziet.
En dat is nou precies wat we willen!

Begrijp je niets van de tekst die je ziet tijdens het ‘lezen’ met de metronoom?

Dan doe je het helemaal perfect 🙂

We stellen een metronoom dus altijd bewust in op een snelheid die veel te snel is om de tekst te kunnen lezen.
Dit is frustrerend en irritant en dat is precies wat de hersenen nodig hebben om zich aan te passen.

Door bewust veel te snel te gaan leren de hersenen de informatie die ze zien sneller te verwerken.
Zo zorgen ze ervoor dat je na verloop van tijd weer begrijpt wat er staat.

Daarom, let dus op:

Oefenen met de metronoom is NIET bedoeld om een tekst daadwerkelijk te lezen.
Het is bedoeld om je verwerkingssnelheid een boost te geven!

Laten we je leessnelheid een boost geven en concreet aan de slag gaan met de verschillende oefeningen.

 

Sneller lezen oefeningen

C. Snellezen oefeningen

Na deze oefeningen zul je de zes oogspieren die je ogen aansturen voelen.
Net als na een fitnesstraining kun je dus ook wat ‘spierpijn’ verwachten.

De oefeningen voer je vanzelfsprekend op eigen risico uit.

Gebruik je gezond verstand. Heb je op enig moment last van je ogen, stop dan met de oefeningen.

We gaan aan de slag met de volgende oefeningen:

  • Horizontale geleiding van je ogen;
  • Grotere fixaties door de juiste afstand te kiezen;
  • Gebruik van de metronoom voor een boost in verwerkingssnelheid;
  • Tikkend lezen als alternatief op de horizontale geleiding;
  • Optioneel: extra geleidingsoefeningen.

Dit zijn dezelfde oefeningen die je krijgt bij een live cursus snellezen.

 

Snellezen oefening 1: Horizontale geleiding van je ogen

Voor deze snelleesoefening heb je nodig:

  • Een leesboek;
  • Een lange dunne pen;
  • Een timer.

Het doel van deze oefening is ervoor te zorgen dat de pen en je ogen synchroon bewegen.

Pak een leesboek en een pen.
Het beste kun je een lange dunne pen gebruiken als verlengstuk van je wijsvinger.
Zo zie je zoveel mogelijk van de tekst.

Vervolgens:

Stel de timer in op 3 minuten.
Open je leesboek en beweeg de pen onder de regel van links naar rechts.
Laat je ogen de beweging van de pen volgen terwijl je focust op de tekst.

Op de juiste snelheid:

Kies de snelheid van de pen op basis van hoe snel je de tekst van nature leest:

  • Gaat de pen sneller dan je ogen, dan gaat de pen te snel;
  • Gaat de pen langzamer dan je ogen, dan gaat de pen te langzaam.

Leesduur:

Lees op deze manier 3 minuutjes.
Hou je focus volledig op het synchroon laten lopen van de pen en je ogen.

Indien je minder, bijna niets of zelfs helemaal niets van de tekst begrijpt, dan is dat prima.

Neem na deze oefening even een korte pauze van 2 minuutjes.

 

Snellezen oefening 2: Grotere fixaties

Voor deze oefening om sneller te lezen heb je het volgende nodig:

  • Een leesboek;
  • Een lange dunne pen;
  • Een potlood;
  • Een liniaal;
  • Een timer.

Het doel bij deze oefening is om meer woorden per fixatie scherp te zien.

Begin je helemaal links met het geleiden, dan staat er links van de pen geen tekst
Stop je helemaal rechts aan het eind van de regel, dan staat er rechts van de pen ook geen tekst

Wanneer je meer door het midden geleidt, dan zie je nog steeds alle woorden.
Echter je maakt dan geen onnodige lange geleidingen.

Aan de slag:

Kies een leesboek waar je geen problemen mee hebt om in te schrijven.
Pak vervolgens een potlood en een liniaal.

Zet twee verticale strepen op de pagina in je boek.
Gebruik een potlood zodat je het later makkelijk kunt uitgummen.

Fixaties ogen snellezen

Eén verticale lijn op ongeveer ongeveer anderhalve centimeter vanaf de kantlijn links
Eenzelfde lijn van bovenaan de pagina naar onder zo’n anderhalve centimeter vanaf de rechterkantlijn

Vervolgens:

Houd het boek op iets minder dan een armlengte afstand.
Zet de timer op 3 minuutjes.
Geleidt de pen nu van links naar rechts tussen deze twee strepen om de tekst te lezen.

Neem na deze oefening weer even een korte pauze van een paar minuutjes.

 

Snellezen oefening 3: Verwerkingssnelheid

Bij deze snelleesoefening heb je nodig:

  • Een leesboek;
  • Een lange dunne pen;
  • Een metronoom;
  • Een timer.

Het doel van deze oefening is sneller te leren lezen door je verwerkingssnelheid een boost te geven.

Deze oefening voeren we in een twee fasen uit.

 

Fase 1

Download een metronoom app of open deze online metronoom
Open je boek en leg deze ondersteboven zodat je de tekst op de kop voor je ziet.

Stel de metronoom in op 40 slagen per minuut (bpm)
Hou je pen vast in de lucht voor je.

Vervolgens;

Beweeg de pen van links naar rechts op het ritme van de metronoom alsof je de pen onder een regel beweegt.
Volg de beweging met je ogen en hoofd.
Kijk naar de ruimte achter de pen terwijl je de beweging blijft volgen.

Bij elke piep:

Zorg ervoor dat je bij elke piep aan de rechterkant bent.
Zodra je het ritme te pakken hebt in de lucht pas je de geleiding toe op het boek.

Let op:

Hou het boek nog op de kop zodat de tekst ondersteboven staat en je deze niet kunt lezen
Op het ritme van de metronoom beweeg je je pen van links naar rechts tussen de twee verticale lijnen.
Zorg ervoor dat je bij elke ‘piep’ / ‘tik’ bij de rechter verticale lijn bent, dus 1 regel per piep.

Wanneer dit lukt:

Zodra je het ritme goed te pakken hebt draai je het boek om zodat je de tekst weer kunt lezen
Hou het ritme van de metronoom een minuutje vast.

Op dit ritme blijf je de pen geleiden en laat je de ogen de pen volgen.
Stop na een minuutje en neem even rust.

De meeste mensen vinden dit een heel vervelende oefening.

Persoonlijk vind ik dat ook, maar hij is wel super effectief!

Was dit tempo te snel voor je om de tekst volledig te begrijpen?
Dan deed je het perfect.

Kon je de tekst nog redelijk begrijpen op dit tempo?
Mooi, want dit was puur om even te wennen.

Nu gaan we echt oefenen met de metronoom!

 

Fase 2

Stel de metronoom nu in op 90 slagen per minuut.
Stel de timer in op 3 minuten.

Start de metronoom en de timer.
Volg het tempo van de metronoom door je pen op het ritme van links naar rechts door de tekst te bewegen.

Let op:

Als het goed is begrijp je absoluut niet wat er staat.
Ben je van nature een ongelooflijk snelle lezer en begrijp je nog steeds alles wat er staat?
Verhoog dan het tempo van de metronoom.

Na 3 minuten:

Zodra de 3 minuten voorbij zijn stel je de metronoom direct weer in op 40 slagen per minuut.
Volg dit ritme zo’n 10 seconden lang en ervaar hoe snel je hersenen wennen aan het hogere tempo.
En neem daarna even een paar minuutjes rust.

Nog een keertje:

Herhaal fase 2 van deze oefening nog een keertje.
Stel de metronoom weer in op 90 slagen per minuut en de timer op 3 minuten.
Start de metronoom en de timer en geleidt je pen van links naar rechts door elke regel.

Volg de beweging van de pen, maar kijk naar de tekst.

Stop na 3 minuutjes oefenen.
Stel de metronoom direct weer in op 40 bpm.
Lees de tekst nu zo’n 10 / 15 seconden op het ritme van de metronoom en ervaar het verschil.

Het effect:

Deze oefening is net als fitness voor je brein en ogen.
Met elke fitnesstraining wordt je conditie steeds wat beter.

Voer deze oefening zo’n 2 keer per week uit om je leessnelheid steeds een beetje verder op te voeren.

Per oefening is 1maal 3 minuten oefenen voldoende.

Ben je een sprinter en stop je volledig met trainen?
Dan verlies je binnen de kortste keren flink wat conditie en snelheid.
Zo is het ook met deze training voor je leessnelheid.

 

Snellezen oefening 4: Tikkend lezen

Voor deze snelleesoefening heb je het volgende nodig:

  • Een leesboek;
  • Een lange dunne pen;
  • Een potlood;
  • Een liniaal;
  • Een timer.

Het doel van deze oefening is je een tweede geleidingsmethode te leren.

Optimaal heeft een regel maximaal 12 woorden.
Dan hoeven je ogen slechts 3 tot 4 keer per regel te fixeren (stoppen en verwerken) om alles op te nemen.

Tot nu hebben we de pen onder de regel van links naar rechts te verschoven.
Je kunt er echter ook voor kiezen om woordgroepen aan te wijzen (tikken).

Dat doe je zo:

Pak de pagina van het boek waar je twee verticale strepen in gezet hebt.
Zet nu nog een derde streep op de pagina. Ditmaal in het midden.

Tikkend lezen

In plaats van de pen van links naar rechts te verschuiven ga je nu tikkend lezen.
Dit betekent dat je met de pen woordgroepen aan tikt.

Omdat je nu 3 verticale lijnen hebt hoef je deze slechts aan te tikken onder de regel die je leest.
Dus 3 keer tikken per regel.

En…

Neem je met 3 keer tikken niet alle informatie op?
Probeer het dan eens met 4 keer tikken.

Is het met 3 keer tikken wel heel erg eenvoudig?
Probeer het dan eens met twee keer tikken.

Vervolgens:

Zodra je de pagina met de 3 verticale lijnen gelezen hebt kies je een pagina uit die je nog niet gelezen hebt.
Zet hier GEEN verticale lijnen in, maar lees deze wel middels het tikkend lezen.

Zodra je de pagina gelezen hebt ben je klaar met deze oefening.
Neem dan even een paar minuutjes rust.

En welke geleidingsmethode vind je fijner?

Horizontaal of het tikkend lezen?

Wanneer je dit een paar keer geoefend hebt zul je merken dat je niet meer op 3 vaste plekken tikt.
Je selecteert dan zelf de juiste woordgroepen.

 

Overige geleidingsmethoden

De horizontale geleiding en het tikkend lezen zijn de twee meest gebruikte methoden.
In het boek van Tony Buzan gaat de auteur nog een stuk verder en kom je nog veel meer geleidingen tegen:

In mijn persoonlijke ervaring bieden deze geleidingen geen toegevoegde waarde.

Maar probeer ze gerust zelf eens uit.

 

Diagonaal lezen

Vaak zeggen mensen tegen me dat ze ook snellezen, want ze lezen diagonaal.
Leuk en aardig, maar diagonaal lezen is geen snellezen!

Het is wel een hele goede manier om een tekst snel te scannen.
Je krijgt snel een indruk van een tekst en weet dan of je deze diepgaander wilt lezen.

Diagonaal lezen is heel eenvoudig; je geleidt je pen van linksboven op de pagina schuin naar rechtsonder.
Dit kan met één geleiding of met meerdere.

Diagonaal lezen

 

Snellezen oefening 5: Een laatste boost

Bij deze snelleesoefening heb je nodig:

  • Een leesboek;
  • Een lange dunne pen;
  • Een metronoom;
  • Een timer.

 

Het doel van deze oefening is je hersenen nog even een laatste boost in verwerkingssnelheid te geven.

Kies weer een leesboek en zorg ervoor dat je nog niet geoefend hebt op de tekst die je zo gaat gebruiken.
En stel de timer in op 3 minuten.
Zet de metronoom op 90 bpm.

Zorg ervoor dat je het boek op de juiste afstand houdt.

Zorg ook voor een goede actieve ontspannen lichaamshouding.

Gebruik een geleidingsmethode naar keuze en geleid de ogen van links naar rechts door de tekst.
Zorg ervoor dat je bij elke tik van de metronoom aan het einde van iedere regel bent.
Dus tot waar in gedachten de rechter verticale lijn staat.

Tot slot:

Na 3 minuutjes oefenen neem je even lekker een korte pauze.
Laten we nu eens kijken wat je nieuwe leessnelheid is.

 

Leessnelheid testen

D. Leessnelheid test

Wat voor effect hebben deze simpele oefeningen en eenvoudige technieken op je leessnelheid?
Dat gaan we nu meten.

Hier heb je weer drie dingen voor nodig:
1. Leesboek;
2. De timer op je smartphone;
3. Een lange dunne pen om je ogen te geleiden.

Open je boek op een willekeurige pagina.
En stel de timer in op een minuut.

Start de timer en lees een minuut lang door je ogen te geleiden.
Gebruik hiervoor ofwel de horizontale geleidingsmethode of het tikkend lezen.

Zodra de minuut voorbij is en je de timer hoort stop je met lezen.
Tel nu het aantal woorden dat je gelezen hebt.

Nu weet je jouw nieuwe leessnelheid in gelezen woorden per minuut (WPM).

 

Invloeden op je leessnelheid

Behalve de leestechniek die je gebruikt zijn er veel meer zaken van invloed op je leessnelheid.

Denk maar eens aan het taalgebruik.
Of de complexiteit van een een tekst.
Een roman lees je veel sneller, dan bijvoorbeeld vakliteratuur.

De lengte van de zinnen in een tekst, de lay-out, maar ook het lettertype, de lettergrootte, de tekstkleur en de achtergrondkleur zijn direct van invloed op jouw leessnelheid.

 

Toepassing in het dagelijks leven

Bij alles wat je leest vanaf papier gebruik je de pen om je ogen te geleiden.

Om de ideale leessnelheid te vinden zorg je ervoor dat je eerst bewust te snel leest.
Dan laat je de snelheid stukje bij beetje zakken totdat je op de grens komt van wel / niet begrijpen.

Ga net onder deze grens zitten zodat je alles weer begrijpt en je leessnelheid en concentratie optimaal zijn.

 

Snellezen is het 't waard?

En denk je dat het ’t waard is om te betalen voor een dure cursus snellezen?

Snellezen kun je het beste vergelijken met fitness of sprinten.
Door veel te oefenen wordt je steeds een beetje beter.

Ter vergelijking:

Wil je meten wat voor een effect fitness heeft op je spiermassa en conditie?
Dan is het onzin om slechts één keer naar de fitness te gaan en dan het resultaat meten.

Oftewel:

De conclusie zou dan zijn dat fitness geen effect heeft.
De resultaten boek je echter door consequent te trainen.
Zo is het ook met snellezen.

Dus:

Volg je een cursus en verwacht je dat je dan de rest van je leven tweemaal zo snel leest?
Dan kom je bedrogen uit en heeft de wetenschap gelijk dat het niet werkt.

Ondanks wat cursusaanbieders claimen, je zult wel degelijk moeten oefenen!

En wanneer je resultaten wilt behalen zoals Anne Jones dan moet je heeeeel veel trainen.

De aanbieders en snelleesgoeroes geven wat ze beloven: hogere leessnelheden.
Denk eraan dat snellezen erop gericht is je leessnelheid te optimaliseren.
Dit staat dus los van beter begrijpen wat er staat, inzicht en onthouden wat je gelezen hebt!

En dit is belangrijk:

Analyse, inzicht en onthouden zijn voor mij persoonlijk ongelooflijk belangrijk.
Juist daarom heb ik het geheugenvriendelijk lezen ontwikkeld.

 

Lezen, analyse (grondige kennis) en feiten onthouden?

Moet je complexe materie lezen zoals vakliteratuue, dossiers of wetenschappelijke artikelen?

Dan is m’n online cursus geheugentraining wellicht ideaal voor je.

Kijk op deze pagina van m’n website voor meer informatie.

 

Wat is jouw ervaring?

Heb je ooit een cursus snellezen gevolgd?
Deel dan a.u.b. je ervaring in de ‘comments’.

Voordat je gaat:

Vond je dit een waardevol artikel?
Deel het dan aub met anderen op social media.
Zo kunnen zij er ook van profiteren.


Frans Duijts
Frans Duijts

Geheugentrainer Frans Duijts. Expert in makkelijk beter onthouden.

Facebook reactie

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.